Teoria krajobrazu. Typy i zr贸偶nicowanie krajobrazu w Polsce.

krajobraz

Krajobraz to niezwykle szerokie poj臋cie, charakteryzowane i r贸偶nicowane na wiele sposob贸w. Uwarunkowania krajobrazowe i zr贸偶nicowanie krajobrazu to聽czynniki, kt贸re 聽powinni艣my bra膰 pod uwag臋 w dzia艂aniach projektowych.

Typy krajobrazu.

Dokonano wielu klasyfikacji typ贸w krajobrazu bior膮c pod uwag臋 r贸偶norodne kryteria. Dob贸r kryteri贸w decydowa艂 bezpo艣rednio o wyr贸偶nianych typach i podtypach.

W uj臋ciu globalnym, kieruj膮c si臋 wielko艣ci膮 zajmowanej powierzchni w skali globu oraz rol膮 w 艣rodowisku przyrodniczym, mo偶emy wyr贸偶ni膰: krajobraz polarny, tundr臋, tajg臋, krajobraz las贸w li艣ciastych strefy umiarkowanej, krajobraz stepowy, pustynny, las贸w r贸wnikowych oraz krajobraz g贸rski.

W Polsce, jako pierwszy, ca艂o艣ciowy podzia艂 krajobraz贸w zaproponowa艂 Jerzy Kondracki w latach sze艣膰dziesi膮tych XX w. Kondracki przez wiele lat kontynuowa艂 swoje prace nad krajobrazem proponuj膮c kolejne modyfikacje swojej klasyfikacji.

Wielu naukowc贸w zajmowa艂o si臋 i zajmuje badaniem krajobrazu. Autorem, jednej z najpopularniejszych badaczy a jednocze艣nie autorem typologii聽polskiego krajobrazu, jest wsp贸艂pracownik Kondrackiego – Andrzej Rychling. Klasyfikacja ta, podobnie jak typologia Kondrackiego, jest 聽bardzo rozbudowana i szczeg贸艂owa.

Du偶o prostszy podzia艂 proponuje Beczkowska dziel膮c krajobraz Polski na 鈥p艂aski, sfalowany, pag贸rkowaty, poci臋ty i g贸rski鈥[1].

Sm贸lski zaproponowa艂 podzia艂 na krajobrazy: 鈥park贸w narodowych, le艣ne i rolnicze obszar贸w przeznaczonych do odnowy si艂 cz艂owieka, miejsc historycznych oraz antropogeniczne鈥.[2]

Bior膮c pod uwag臋 skutki dzia艂alno艣ci cz艂owieka Szcz臋sny wyr贸偶nia: 鈥krajobraz pierwotny, naturalny i kulturowy鈥.[3]

Do艣膰聽czytelny podzia艂 proponuje Gadomska[4] za Bogdanowskim, wyr贸偶niaj膮c krajobrazy ze wzgl臋du na:

Ukszta艂towanie powierzchni

  • krajobraz nizinny
  • krajobraz pofalowany
  • krajobraz pag贸rkowaty
  • krajobraz g贸rski

Pokrycie terenu

  • krajobraz pustynny
  • krajobraz stepowy
  • krajobraz le艣ny
  • krajobraz rolniczy

Stopie艅 ingerencji cz艂owieka

  • krajobraz pierwotny 鈥 nietkni臋ty przez cz艂owieka
  • krajobraz naturalny 鈥 nieznacznie zmieniony przez cz艂owieka
  • krajobraz kulturowy 鈥 utworzony przez cz艂owieka, mog膮cy mie膰 charakter harmonijny 鈥 w przypadku przemy艣lanej dzia艂alno艣ci cz艂owieka lub dysharmonijny zwany zdegradowanym powsta艂ym w wyniku nieprzemy艣lanej i destrukcyjnej dzia艂alno艣ci cz艂owieka.

Obecnie krajobraz pierwotny w艂a艣ciwie ju偶 nie wyst臋puje. Ca艂e nasze otoczenie nosi pi臋tno dzia艂alno艣ci cz艂owieka i jest przez niego w mniejszym lub wi臋kszym stopniu przekszta艂cone.

W聽dekadzie 2004鈥2013 wiele kraj贸w ratyfikowa艂o Europejsk膮 Konwencj臋 Krajobrazow膮 i聽przyst膮pi艂o do wdra偶ania jej zapis贸w. Podj臋to prace nad tworzeniem zupe艂nie nowych lub modyfikowaniem dawnych typologii, deklaruj膮c uwzgl臋dnienie przes艂ania i聽cel贸w Konwencji. Jednoczesnie w聽tym czasie, rozwin臋艂y si臋 technologie gromadzenia i聽przetwarzania danych przestrzennych oraz ich prezentacji w聽internecie (kartografia internetowa) oraz metody statystycznej analizy przestrzennej, co rozszerzy艂o mo偶liwo艣ci metodyczne w聽zakresie identyfikacji i聽definiowania typ贸w krajobraz贸w.[5],

Zr贸偶nicowanie krajobrazu.

Zr贸偶nicowanie krajobrazu mo偶na rozpatrywa膰 na wielu poziomach jego organizacji w zale偶no艣ci od przyj臋tej definicji jak i w zale偶no艣ci, w przypadku architektury krajobrazu, od potrzeb projektowych i przyj臋tego zakresu opracowania.聽 Mo偶na聽 m贸wi膰 o krajobrazie w skali kraju, regionu, wojew贸dztwa operuj膮c na poziomie pewnych uog贸lnie艅. Uszczeg贸艂awiaj膮c analiz臋 krajobrazow膮 pos艂ugujemy si臋 poj臋ciem krajobrazu lokalnego w odniesieniu do konkretnej miejscowo艣ci, jednostki osadniczej, obiektu聽 itp.

Bezsprzecznie, rozwa偶aj膮c wp艂yw krajobrazu na indywidualnego cz艂owieka, nale偶y bra膰 pod uwag臋 jego najbli偶sze otoczenie w kt贸rym przebywa, a wi臋c operowa膰 przede wszystkim na poziomie krajobrazu lokalnego.

Potencjalne zr贸偶nicowanie otoczenia cz艂owieka na terenie Polski mo偶na uzna膰 za umiarkowane. Krajobrazem przewa偶aj膮cym ze wzgl臋du na ukszta艂towanie powierzchni jest聽 krajobraz nizinny z tendencj膮 wznoszenia si臋 鈥od Ba艂tyku ku Karpatom鈥[6], ze wzgl臋du na pokrycie terenu 鈥 krajobraz le艣ny i rolniczy, ze wzgl臋du na stopie艅 ingerencji cz艂owieka wsp贸艂istniej膮: krajobraz naturalny dominowany przez krajobraz kulturowy.

Cz艂owiekowi, w jego 偶yciu codziennym towarzyszy g艂贸wnie krajobraz kulturowy i to on g艂贸wnie na niego oddzia艂uje.

Wa偶nym aspektem r贸偶nicuj膮cym krajobraz jest regionalizm, kultura i zwyczaje miejscowe bezpo艣rednio przek艂adaj膮ce si臋 na fizjonomi臋 otoczenia. 鈥濳a偶dy region ma swoje zwyczaje, obyczaje, j臋zyk, histori臋, literatur臋, styl architektoniczny, muzyk臋 i przyrod臋鈥[7] Ka偶dy kraj, region, miasto, wie艣, osada czym艣 si臋 wyr贸偶nia od innych czy to w skutek uwarunkowa艅 naturalnych, czy te偶 w wyniku dzia艂alno艣ci cz艂owieka.

Niepokoj膮cym zjawiskiem jest post臋puj膮ca globalizacja wyciskaj膮ca swoje pi臋tno r贸wnie偶 na krajobrazie, zacieraj膮c r贸偶nice mi臋dzy krajami i regionami, powoduj膮c ujednolicenie otoczenia, zacieraj膮c cenne warto艣ci przyrodnicze, historyczne, kulturowe i spo艂eczne.

 

[1] Jerzy Wi艣niewski, Dariusz Gwiazdowicz. Ochrona przyrody. Pozna艅. 2004. Wydawnictwo Akademii Rolniczej. str. 206
[2] Jerzy Wi艣niewski, Dariusz Gwiazdowicz. Ochrona przyrody. Pozna艅. 2004. Wydawnictwo Akademii Rolniczej. str. 211
[3] Jerzy Wi艣niewski, Dariusz Gwiazdowicz. Ochrona przyrody. Pozna艅. 2004. Wydawnictwo Akademii Rolniczej. str. 206
[4] Edyta Gadomska, Anna R贸偶a艅ska, Dorota Sikora. Podstawy architektury krajobrazu. Warszawa. 2005.Hortpress Sp. z o.o. str. 9-13
[5]聽http://ochronaprzyrody.gdos.gov.pl/files/artykuly/5471/Identyfikacja_krajobrazow.pdf
[6]Stefan Jarosz. Krajobrazy Polski i ich pierwotne fragmenty. Pozna艅. 1954. Budownictwo i Architektura. str. 9
[7] Edyta Gadomska, Anna R贸偶a艅ska, Dorota Sikora. Podstawy architektury krajobrazu. Warszawa. 2005.Hortpress Sp. z o.o. str. 12

 

Podoba Ci si臋 ten wpis? Polub, udost臋pnij wpis, podaj dalej 馃檪

 

Jestem architektem krajobrazu, specjalizuj臋 si臋 w ogrodach przydomowych oraz ogrodnictwie miejskim. Jednocze艣nie organizuj臋 warsztaty ogrodnicze i zajmuj臋 eko-edukacj膮. Od dw贸ch prowadz臋 bloga Fajne Ogrody.

Wczytaj wi臋cej powi膮zanych artyku艂贸w
Wczytaj wi臋cej Ogr贸d przydomowy

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

Sprawd藕 te偶

Terapia 艣wiat艂em, kt贸ra pomo偶e ochroni膰 pszczo艂y.

Terapia 艣wiat艂em mo偶e pom贸c ochroni膰 pszczo艂y przed zab贸jczym dzia艂aniem聽 pestycyd贸w! Lecz…