Teoria krajobrazu. Co to jest krajobraz?

krajobraz

Termin `krajobraz` pojawił się w języku polskim dopiero w w XIX wieku. Obecnie jest używany w wielu dziedzinach od literatury poprzez geografię, biologię, architekturę, aż po geochemię. Znajomość i zrozumienie pojęcia „krajobraz” i jego idei, tak w teorii jak i praktyce, jest jedną z podstaw uprawiania zawodu architekta krajobrazu i mierzenia się z projektowaniem, aranżacją przestrzeni.

 

Narodziny terminu „krajobraz”.

W języku polskim do początku XIX wieku używano niemieckiego pojęcia „landszaft” dla określenia okolicy, widoku, otoczenia. Dopiero Joachim Lelewel na początku XIX stulecia zastosował po raz pierwszy w dziejach języka polskiego sformułowanie „krajobraz”. Nie użył go jednoznacznie z obowiązującym wówczas wyrażeniem „landszaft”, a jedynie w celu określenia kolejnych „historycznych obrazów kraju”.[1] Dopiero w późniejszym czasie pojęcie „krajobraz” nabrało obecnie przypisywanego mu znaczenia.

Na przestrzeni ubiegłego stulecia sformułowano szereg nie jednobrzmiących definicji określających krajobraz. Ponieważ każdy z autorów rozważał i brał pod uwagę różnorodne czynniki i aspekty otoczenia, a także w różny sposób pojmował istniejące między nimi zależności, obserwujemy obecnie wiele funkcjonujących obok siebie definicji w mniej lub bardziej precyzyjny sposób określających „krajobraz”. Definiowanie tego pojęcia zależy również od dziedziny wiedzy, dyscypliny naukowej w zakresie której pojęcie jest używane i na potrzeby której definiowane.

Dopiero zestawienie wybranych punktów widzenia i wynikających z nich definicji pozwala na pełne zrozumienie i ukazanie całkowitej treści tego złożonego pojęcia.

 

Definicja pojęcia krajobraz.

„Termin krajobraz funkcjonuje w różnych dyscyplinach naukowych. Najczęściej posługują się nim geografowie i biolodzy, ale obecny jest także np. w architekturze i geochemii. Równocześnie słowa krajobraz używa się w języku potocznym na oznaczenie widoku (krajobraz wiejski i przemysłowy, zimowy i letni, brzydki i ładny).”[2]

  • „Słownik encyklopedyczny leśnictwa, drzewnictwa, ochrony środowiska, łowiectwa’ dziedzin pokrewnych określa krajobraz jako: „fizjonomię części powierzchni ziemi”  lub jako „ jeden z wyższych ponad ekosystemalnych układów ekologiczno – przestrzennych: jednostkę o charakterze strukturalno – funkcjonalnym i dynamicznych układów ekologiczno – przestrzennych obejmującą mniejsze lub większe wycinki biosfery i składającą się z kilku (wielu) ekosystemów powiązanych określonymi stosunkami biocenotycznymi i biotopowymi; tworzą go: rzeźba powierzchni, stosunki wodne, glebowe, typ klimatu, rośliny zwierzęta a także efekty działalności ludzkiej”[3]
  • Wg Wodziczki, krajobraz „obejmuje jednostkę geobiologiczną, której wszystkie składniki biocenozy i biotopu są ze sobą powiązane węzłami wzajemnej  zależności i oddziaływania” [4]
  • Zgodnie z zapisem Europejskiej Konwencji Krajobrazowej podpisanej we Florencji w 2000 roku przez państwa członkowskie Unii Europejskiej „krajobraz oznacza obszar, postrzegany przez mieszkańców, którego charakter jest wynikiem działań i interakcji czynników naturalnych lub ludzkich[5]
  • Pokorski i Siwiec definiują krajobraz jako „całość środowiska geograficznego (rzeźba terenu, gleba, klimat, szata roślinna), w którym żyje i działa człowiek, taktowany jako żywy organizm środowiska”[6]
  • Żarska rozumie pojęcie krajobrazu jako „syntezę środowiska przyrodniczego, kulturowego i wizualnego”.[7]
  • Rylke, jeden z czołowych, współczesnych znawców architektury krajobrazu, postrzega krajobraz na płaszczyźnie sztuki, a raczej tła do jej uprawiania definiując go jako „nasze otoczenie, którego forma nie jest zdefiniowana kompozycyjnie i zamknięta jako forma artystyczna”[8] Definicję swoją uzupełnia maksymą  „dusza krajobrazu drzemie w człowieku, który na niego spogląda”[9].

Powyższe zestawianie ukazuje jak zróżnicowane, wieloznaczne i wielowątkowe jest podejście do rozumienia, definiowania pojęcia krajobraz. Myśląc o krajobrazie, mierząc się z jego kreowaniem powinniśmy zawsze brać pod uwagę szeroki aspekt, wymiar definicji tego pojęcia. Koniecznym jest świadomość wzajemnych silnych zależności człowiek – krajobraz, wpływu otoczenia na życie ludzkie w skutek nierozerwalnych wzajemnych powiązań na wielu płaszczyznach od czysto fizycznych zależności po warstwę duchową i kulturową.

Osobiście również mam swoją własną, definicję pojęcia krajobraz, który określam jako: „dynamiczne i zmienne w czasie otoczenie człowieka, mające bezpośredni wpływ na jego życie, determinujące jego jakość oraz bezpośrednio oddziaływujące na jego stan fizyczny, umysłowy i duchowy”.

 


[1] Jan Szyszko, Jan Rylke, Piotr Jeżowski. Ocena i wycena zasobów przyrodniczych. Warszawa. 2002. Wydawnictwo SGGW. str. 163
[2] Andrzej Rychling, Jerzy Solon. Ekologia krajobrazu. Warszawa. 1996. Wydawnictwo Naukowe PWN. str. 11
[3] Edward Więcko. Słownik encyklopedyczny leśnictwa, drzewnictwa, ochrony środowiska, łowiectwa dziedzin pokrewnych. Warszawa.1996. Wydawnictwo SGGW. str. 212
[4] Jerzy Wiśniewski, Dariusz Gwiazdowicz. Ochrona przyrody. Poznań. 2004. Wydawnictwo Akademii Rolniczej.str. 185
[5] http://www.coe.org.pl/re_konw/ETS_176.pdf
[6] Janusz Pokorski, Andrzej Siwiec. Kształtowanie terenów zieleni. Warszawa. 1985. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. str. 341
[7] Barbara Żarska. Ochrona krajobrazu.Warszawa.2005. Wydawnictwo  SGGW. str. 9
[8] http://www.sztukakrajobrazu.pl/artykul.htm
[9] http://www.sztukakrajobrazu.pl/sztuka_ogrodu.htm

 


 

Podoba Ci się ten wpis? Polub, udostępnij wpis, podaj dalej 🙂

 

Wczytaj więcej powiązanych artykułów
Wczytaj więcej Ogród przydomowy

3 komentarze

  1. Ancohuma

    25 stycznia 2016 przy 22:43

    Podoba mi się ten wpis. Fajnie, że ktoś cytuje Doktora Szyszko, obecnego ministra środowiska. Pozdrawiam.

    Odpowiedz

    • Ania Stachurska

      25 stycznia 2016 przy 23:37

      Dzięki 🙂 Miałam okazję mieć z nim zajęcia. Ps. Jan Szyszko ma tytuł profesora 🙂

      Odpowiedz

  2. Rośliny w ogrodzie nie są najważniejsze.

    14 kwietnia 2016 przy 09:59

    […] Krajobraz to nie tylko piękne góry, czy bezkres morza. Krajobraz to także nasze najbliższe otoczenie pozostające z nami w ciągłej interakcji: ulica, skwer, pole za płotem, nasz własny ogród… Interakcja z otoczeniem jest wielowymiarowa: od aspektów czysto praktycznych, funkcjonalnych po wymiar estetyczny, duchowy. Jakość krajobrazu, naszego otoczenia wpływa na jakość naszego życia. Bardzo istotnym jest więc to, jak ten krajobraz kształtujemy, jak aranżujemy naszą przestrzeń, jaką jakością się otaczamy, jakie bodźce sobie fundujemy. […]

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Sprawdź też

Tulipanowe pola w Holandii, czyli jedna z najfajniejszych rzeczy jakie widziałam w życiu.

Tulipanowe pola w Holandii zwalają z nóg zapachem i kolorem. To jedna …