Co posadzi膰 w starym ogrodzie?

stary ogr贸d

Masz przedwojenny dom, will臋, dworek i nie wiesz co posadzi膰 w starym ogrodzie? Chcesz 偶eby by艂o stylowo, z klas膮 a co najwa偶niejsze zgodnie z duchem epoki. Ten wpis jest w艂a艣nie dla Ciebie!

Problemy.

Stare dzia艂ki otaczaj膮ce przedwojenne domy maj膮 dwa `problemy` z kt贸rymi musz膮 zmierzy膰 si臋 ich w艂a艣ciciele. Pierwszy i zasadniczy to cie艅 i specyficzny mikroklimat. Bo przy starych domach cz臋sto rosn膮 stare drzewa. Kiedy艣 ludzie `nie bali` si臋 du偶ych drzew i hojnie obsadzali nimi swoje posesje. Nie zawsze stary dom r贸wna si臋 stare drzewa, ale problem jest cz臋sty i mocno uczulam na dob贸r gatunk贸w w tym przypadku.

Druga, mniej wa偶na dla niekt贸rych sprawa, a wed艂ug mnie kluczowa, to specyficzna stylistyka architektury budynku i otoczenia i dopasowanie si臋 do niej tak, aby ogr贸d nie wygl膮da艂 jak przys艂owiowy `kwiatek do ko偶ucha`. Stare domy, nie wa偶ne czy drewniane czy murowane, pochodz膮 w Polsce, najcz臋艣ciej z XIX i pocz膮tk贸w XX wieku. Odzwierciedlaj膮 niniejszym 贸wczesne trendy architektoniczne, stylistyczne, po prostu mod臋 jaka panowa艂a w tamtym czasie.

Style i kompozycja.

I tu wreszcie dochodzimy do sedna. Czyli do ogrodu. Bo moda i jej ewolucja nie omin臋艂a r贸wnie偶 i tej dziedziny. Na przestrzeni ponad stu lat mamy do czynienia z trzema g艂贸wnymi nurtami stylistycznymi, trendami w kszta艂towaniu za艂o偶e艅 ogrodowych. I tak XIX wiek to okres w kt贸rym kr贸luj膮 rozleg艂e, swobodne, krajobrazowe za艂o偶enia parkowe i dworskie. Wiek XX przynosi zmiany i rozw贸j formy ogrodu miejskiego i podmiejskiego, willowego, o znacznie mniejszej powierzchni ni偶 dziewi臋tnastowieczne za艂o偶enia. Zmienia si臋 nie tylko powierzchnia ale tak偶e funkcja ogrod贸w oraz ich stylistyka. Wiek XX, jego pocz膮tek, to stylistycznie, zdecydowanie okres Secesji i Modernizmu.

stary ogr贸d nasadzenia
W tym wpisie nie b臋d臋 rozwodzi膰 si臋 nad cechami kompozycji w艂a艣ciwymi dla ka偶dego z tych styl贸w. Zw艂aszcza, 偶e w obu nurtach bazowano na tych samych gatunkach. W pierwszym przypadku, je艣li jeste艣cie szcz臋艣ciarzami i posiadacie stary dworek i jaki艣 `parczek` bezdyskusyjnie powinni艣cie zwr贸ci膰 si臋 do specjalisty, kt贸ry wykona Wam projekt zagospodarowania. Natomiast, w drugim przypadku, gdy posiadacie stary dom, wille, mo偶ecie spr贸bowa膰 w艂asnych si艂. Zasadom kompozycji, projektowania takich obiekt贸w po艣wi臋c臋 odr臋bny wpis, bo to temat `rzeka`.
Tym razem chcia艂abym skupi膰 si臋 wy艂膮cznie na doborze gatunkowym dla tego typu obiekt贸w, gdy偶 to problem o jaki pytacie mnie najcz臋艣ciej. Co posadzi膰?

Zanim zaczniesz sadzi膰.

Zanim zaczniecie sadzi膰 musicie zrobi膰 cztery rzeczy:

  • Posprz膮ta膰 teren o ile panuje na nim ba艂agan, chaos. Posprz膮ta膰 znaczy usun膮膰 艣mieci, niepotrzebne graty, stare konstrukcje, wyci膮膰 samosiew, usun膮膰 stare, chore, zniszczone ro艣liny.
  • Je艣li mieli艣cie porz膮dek mo偶ecie od razu zacz膮膰 od tego punktu, czyli od okre艣lenia warunk贸w glebowych, siedliskowych i mikroklimatycznych terenu. Najwa偶niejsze trzy informacje to rodzaj gleby, wilgotno艣膰, nas艂onecznienie.
  • Okre艣li膰 epok臋 i styl Waszego domu.
  • Planuj膮c nasadzenia i wybieraj膮c gatunki jakie kupimy zawsze, bezwzgl臋dnie na pierwszym miejscu, stawiamy zgodno艣膰 wymaga艅 ro艣liny z uwarunkowaniami naszego terenu. Z b艂ota bata nie ukr臋cisz. Lawenda nie p贸jdzie w wilgotnym i ciemnym miejscu. Koniec kropka.聽Kolejn膮 wa偶n膮 rzecz膮 jest dopasowanie ro艣lin do konwencji miejsca. I to w艂a艣nie musisz zrobi膰. Po to w艂a艣nie okre艣lacie sobie styl i epok臋 Waszej `chaty`. Mo偶ecie tak偶e poszuka膰 resztek dawnej kompozycji ogrodowej, dawnych nasadze艅 i dopasowa膰 si臋 do nich. Zazwyczaj Wasz ogr贸d nie jest pierwszy w tym miejscu i niejednokrotnie pozosta艂o艣ci, nawet przedwojennych, nasadze艅 i kompozycji s膮 do艣膰 wyra藕ne. Mo偶ecie tak偶e si臋gn膮膰 do starych zdj臋膰 i ile takimi dysponujecie. Na nich niejednokrotnie wida膰 co ros艂o w Waszym ogrodzie. Zdj臋cia, zreszt膮, to jedno ze 藕r贸de艂 wykorzystywanych przez fachowc贸w zajmuj膮cych si臋 zawodowo rewaloryzacjami starych za艂o偶e艅 ogrodowych.

stary ogr贸d nasadzenia

Co posadzi膰 gdy masz park lub ogr贸d dworski z XIX wieku?

W du偶ych za艂o偶eniach krajobrazowych XIX wieku mo偶na przyj膮膰 zasad臋, 偶e najbardziej ozdobnie by艂o zawsze przy budynku mieszkalnym i innych miejscach o reprezentacyjnym charakterze. To tam sadzono ro艣liny kwitn膮ce, byliny, kwiaty jednoroczne, wystawiano ro艣liny kub艂owe (patrz dalej). I ma dalej w park, tym bardziej naturalnie. Nasadzenia budowano wy艂膮cznie w oparciu o drzewa, krzewy, pn膮cza i ew. byliny zadarniaj膮ce.

Podstaw膮 nasadze艅 je艣li chodzi o drzewa by艂y: lipy, brzozy, d臋by, buki zwyczajne i ich odmiana purpurowa, cedry, sosny wejmutki, choiny kanadyjskie, mi艂orz臋by, platany, magnolie, tulipanowce, surmie, topole, 艣wierki, jod艂y, jesiony, klony, jarz臋biny, modrzewie, kasztanowce.

Je艣li chodzi o krzewy, to najch臋tniej sadzono: bez czarny, lilaki, berberysy, kaliny, dzikie r贸偶e, r贸偶e pe艂ne w r贸偶nych odmianach, k艂okoczki, tawu艂y, rododendrony i azalie, hortensje drzewiaste, peonie drzewiaste, ja艣minowce, bukszpany, cisy.

fuksja

Je艣li chodzi o kwitn膮ce byliny i ro艣liny jednoroczne ch臋tnie si臋gano po: piwonie, tulipany, przylaszczki, fio艂ki, rezed臋, barwinki, r贸偶e, nachy艂ki, przetaczniki, naparstnice, dzwonki, ubiorki, aksamitki, niecierpki, pysznog艂贸wki szkar艂atne, nagietki lekarskie, powoje, nasturcje, floksy, psianki, krwawniki, laki, mydlnice, korony cesarskie, narcyzy, lilie, trachelium, ukwapy, kr膮glatki, koleusy, pelargonie.

Szczeg贸lnie modne by艂y tzw. ro艣liny kub艂owe, czyli egzotyczne gatunki wystawiane w sezonie do ogrodu. Prym wiod艂y tu cytrusy, a tak偶e agawy, bielunie i oczywi艣cie bardzo modne fuksje.[1]

W XIX wieku niezwykle modne sta艂o si臋 sadzenie `zamorskich` gatunk贸w ro艣lin licznie sprowadzanych w tamtym czasie do Europy z Azji i Ameryki Po艂udniowej. I tak modne sta艂y si臋 nowo艣ci tj. Forsycja zwisaj膮ca (Forsytha suspensa), Trzmielina Fortune`a (Evonymus fortunei), 呕ylistek szorstki (Deutzia scabra), Klon palmowy (Acer palmatum), Mahonia (Mahonia aquifolium), D膮b czerwony (Qercus rubra), Klon srebrzysty (Acer saccharinum), Winobluszcz tr贸jklapowy (Parthenocissus tricuspidata), 艢nieguliczka bia艂a (Symphoricarpus albus), Pigwowiec japo艅ski (Chaenomeles japonca), P臋cherznica kalinolistna (Physocarpus opulifolius) i wiele innych.

Pod koniex XIX wieku pojawi艂y si臋 liczne odmiany 艂ubinu, ostr贸偶ki, lilii wodnych, liliowc贸w, floks贸w, orlik贸w, tawu艂ek, irys贸w. Dynamicznie rozwin臋艂a si臋 hodowla r贸偶.[2]

stary ogr贸d

聽Co posadzi膰 gdy masz ogr贸d przy domu lub willi z pierwszej po艂owy XX wieku?

Zdecydowanie mo偶esz bazowa膰 na ro艣linach popularnych w poprzednim stuleciu i opisanych powy偶ej. Naturalnym jest obecno艣膰 tego tworzywa ro艣linnego, szczeg贸lnie drzew i krzew贸w. w ogrodach kolejnej epoki. Jest jednak kilka, niewielkich r贸偶nic.
Na pocz膮tku XX wieku nast膮pi艂 odwr贸t od tendencji sprowadzania obcych gatunk贸w ro艣lin. Obce i ma艂o w贸wczas jeszcze poznane gatunki, sprawia艂y liczne k艂opoty, 藕le si臋 aklimatyzowa艂y, wymaga艂y sporo pracy. Do ciekawszych, `zamorskich` gatunk贸w wprowadzonych w tamtym okresie nale偶膮: Kalina sztywnolistna (Viburnum rhytidophyllum), Suchodrzew chi艅ski (Lonicera pileata), Lilak zwis艂okwiatowy (Syrynga reflexa), Metasekwoja chi艅ska (Metasequoia glyptostroboides), Jab艂o艅 purpurowa (Malus purpurea)
Do 艂ask powr贸ci艂y wi臋c bardziej lokalne gatunki i rozkwit艂a produkcja ich r贸偶norodnych odmian, hybryd i krzy偶贸wek.
Bardzo ch臋tnie zacz臋to stosowa膰 pn膮cza, a w szczeg贸lno艣ci bluszcz i winobluszcz. Szczeg贸lnie modne by艂o wprowadzanie pn膮czy na elewacj臋, a tak偶e na r贸偶nego rodzaju konstrukcje tj. pergole, treja偶e, altany.
Og贸lnie jednak dob贸r gatunk贸w ro艣lin dla ogrod贸w Secesji i Modernizmu jest, jak ju偶 pisa艂am, ten sam. R贸偶nice wynikaj膮 z kompozycji i zastosowania tworzywa ro艣linnego.

Pogodzi膰 wczoraj i dzi艣.

Przywracaj膮c do 艣wietno艣ci czy urz膮dzaj膮c od nowa ogr贸d przy starym domu, willi, dworku masz do wyboru trzy drogi. Mo偶esz聽 pieczo艂owicie odtworzy膰 oryginalny uk艂ad historyczny, zdecydowa膰 si臋 na formy i nasadzenia 艣ci艣le nawi膮zuj膮ce do epoki. Mo偶esz te偶 聽uwsp贸艂cze艣ni膰 kompozycj臋 okraszaj膮c historyczny, tradycyjny uk艂ad nowoczesnymi wtr臋tami zar贸wno w zakresie kompozycji jak i doboru gatunkowego (b艂agam, tylko niech to nie b臋d膮 tuje 鈥 w tym przypadku maj膮 moje NIE!). Wreszcie 聽mo偶esz odci膮膰 si臋 ca艂kowicie od historycznej konwencji i zrobi膰 co艣 totalnie wsp贸艂czesnego. Jest tylko jedno `ale`. Sprawd藕 czy Tw贸j dom nie jest przypadkiem wpisany do Rejestru Zabytk贸w i w Twoich dzia艂aniach nie ograniczaj膮 Ci臋 i wytyczne konserwatorskie.

stary ogr贸d nasadzenia
Osobi艣cie jestem zwolenniczk膮 opcji pierwszej i drugiej. Wynika to z jednej strony z mojego og贸lnego zami艂owania do ogrod贸w historycznych, ale tak偶e wewn臋trznego przekonania do sp贸jnych i konsekwentnych kompozycji i konwencji. Sp贸jno艣膰 w tym wypadku dotyczy zgodno艣ci z duchem epoki obecnym bezsprzecznie w tego typu miejscach naznaczonych z臋bem czasu, posiadaj膮cych w艂asn膮 histori臋, a niejednokrotnie i tajemnic臋鈥 Uwa偶am, 偶e nale偶y to uszanowa膰, cho膰 nie nale偶y popada膰 w przesad臋. Nie chodzi o to aby mie膰 muzeum. Mamy obecnie wiele fajnych rozwi膮za艅, materia艂贸w i ro艣lin pasuj膮cych do konwencji starych ogrod贸w. Cho膰by nowe odmiany lilak贸w, tawu艂 czy r贸偶. Warto si臋ga膰 i po nie 艂膮cz膮c przesz艂o艣膰 z tera藕niejszo艣ci膮 jednak z wyra藕nym poszanowaniem tej pierwszej.

 

[1] B. Furmanik. Dobory materia艂owe聽 w ogrodach zabytkowych. Kurier Konserwatorski; 7/2010.

[2] L. Majdecki. Historia ogrod贸w. PWN; Warszawa 1981

 

 

Podoba Ci si臋 ten wpis? Polub, udost臋pnij wpis, podaj dalej 馃檪

Wczytaj wi臋cej powi膮zanych artyku艂贸w
Wczytaj wi臋cej Byliny

6 komentarzy

  1. Riannon z Dworu Feill贸w

    15 kwietnia 2015 przy 16:07

    Ja te偶 nie mog臋 si臋 ju偶 doczeka膰 馃檪 Chcia艂abym zapewni膰, 偶e spraw臋 traktuj臋 艣miertelnie powa偶nie, ju偶 pracuj臋 nad inwentaryzacj膮 ogrodu oraz oczywi艣cie gor膮czkowo, aby zd膮偶y膰 przed wybuchni臋ciem wegetacji, sprz膮tam ogr贸d z opad艂ych zim膮 ga艂臋zi i walcz臋 z samosiejkami. Niestety, lat zaniedba艅 nie usun臋 w ci膮gu jednego sezonu, ale zrobi臋, co si臋 da 馃檪

    Odpowiedz

    • Ania Stachurska

      15 kwietnia 2015 przy 18:15

      B臋dzie si臋 dzia艂o 馃檪 C贸偶.. wyprowadzenia takiego ogrodu z lat zaniedba艅 to niestety lata pracy, ale dacie rad臋!

      Odpowiedz

  2. DomPort

    22 kwietnia 2015 przy 16:06

    Bardzo dzi臋kuj臋 za artyku艂! 馃檪 呕ycz臋 powodzenia przy 鈥歳enowacji鈥, przede mn膮 r贸wnie偶 mn贸stwo pracy, a dzi臋ki Pani troch臋 uda艂o mi si臋 uporz膮dkowa膰 dzia艂ania. Pozdrawiam!

    Odpowiedz

    • Ania Stachurska

      22 kwietnia 2015 przy 16:30

      Bardzo, bardzo si臋 ciesz臋, 偶e wpis si臋 przyda 馃檪 Ciekawa jestem tych dzia艂a艅 – mo偶e jakie艣 szczeg贸艂y? Kocham stare ogrody dlatego ka偶dy mnie ciekawi 馃檪 Pozdrawiam i 偶ycz臋 powodzenia!

      Odpowiedz

  3. Tamaryszek

    23 maja 2015 przy 00:16

    Nie s膮 to moje problemy, bo nie jestem posiadaczk膮 starego domu i ogrodu, niestety. Ale artyku艂 jest 艣wietny, jak wszystkie zreszt膮. Wiedza w pigu艂ce i styl pisania, kt贸ry bardzo mi odpowiada. Dzi臋kuj臋!

    Odpowiedz

  4. 0gr0dniczka

    11 pa藕dziernika 2016 przy 14:14

    Bardzo ciekawy post, ci臋偶ko doszuka膰 si臋 w internecie artyku艂贸w w podobnej tematyce napisanych tak lekkim pi贸rem. Je艣li kto艣 lubi tradycj臋, kultur臋 i histori臋 na pewno te cenne wskaz贸wki b臋d膮 przydatne. Ja, mimo 偶e nie mam starego ogrodu, przeczyta艂am post jednym tchem. Projektowanie w starych ogrodach na pewno jest cennym do艣wiadczeniem.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

Sprawd藕 te偶

P臋dzenie ga艂膮zek. Spos贸b na darmowe, 艣wie偶e kwiaty z ogrodu pod koniec zimy.

P臋dzenie ga艂膮zek to zabieg dzi臋ki kt贸remu w kilka dni zyskasz bukiety wiosennych kwiat贸w w…