Oświetlenie zewnętrzne które szkodzi, czyli jak walczyć z zaśmiecaniem światłem.

oświetlenie zewnętrzne

Zaśmiecanie światłem, czyli nadmierne, sztuczne oświetlenie zewnętrzne w nocy, to coraz większy problem mieszkańców terenów zurbanizowanych. Coraz więcej zaczyna się mówić o jego szkodliwości i metodach minimalizowania tego zjawiska.

Choć samo pojęcie jest znane od lat, dopiero teraz pojawiają się opracowania i badania pokazujące jak negatywne skutki może mieć nadmierne sztuczne oświetlenie w nocy. Ci, którym zdarzyło się startować i lądować samolotem w godzinach wieczornych mogą niemalże empirycznie stwierdzić, że faktycznie miasta są „prześwietlone”. Rozświetlone miasto już z bardzo daleka jawi się jako zestawienie migoczących punkcików jak w ognisku. Owszem efekt jest bardzo fajny, ale okazuje się, że niesie negatywne skutki dla środowiska naturalnego.

Najnowsze badania wskazują, że oświetlenie nocne zaburza funkcjonowanie organizmów, naturalnie przystosowanych do ciemności. Mamy tu na myśli nie tylko ludzi, ale też ptaki, ryby, niektóre ssaki (np. nietoperze) i owady, a co ciekawe również rośliny. Światło sztuczne emitujące różne długości fal (różne organizmy reagują na różne długości fal świetlnych) zaburza rytm okołodobowy organizmów powodując np. problemy z rozmnażaniem czy zaburzanie tras i wędrówek sezonowych itp., co w konsekwencji skutkuje zmniejszeniem się danej populacji, a także jej wyginięciem.

W odniesieniu do roślin – zmienia się kolorystyka liści, a nawet pojawia się przedwczesne ich opadanie.

Co do ludzi to osobny temat, ale chyba większości z nas przeszkadza spanie przy zapalonym świetle – poza samą niewygodą wynikającą z jasnego punktu w zasięgu wzroku (mimo zamkniętych powiek), pojawiają się biologiczne zmiany w organizmie np. nie wydziela się melatonina, która odpowiada za nasz odpoczynek i regenerację w trakcie snu. O ile jedna noc w jasnym otoczeniu nie spowoduje istotnych zmian w organizmie, o tyle długotrwały stan będzie skutkował osłabieniem, co w konsekwencji doprowadzi do różnych zmian chorobowych. Zaleca się, by w trakcie snu nocą poziom natężenia oświetlenia (ilość światła) był nie wyższy niż 1lx (lux)- mowa oczywiście o ilości światła w sypialni. Dla przykładu: oświetlenie pochodzące od księżyca w pełni to około 1lx, oświetlenie ulicy to około 10lx (wartość podana w bardzo dużym uproszczeniu), oświetlenie parkingu (np. przed sklepem, marketem) to około 20lx, a oświetlenie miejsc pracy w nocy to już minimum 50lx. Biorąc pod uwagę, że te wartości i tak są przekroczone (np. nakłada się oświetlenie uliczne z oświetleniem przenikającym przez okna), a światło odbjia się i rozchodzi w różnych kierunkach – mamy zdefiniowany problem zaśmiecania światłem. Światło nas atakuje! Pojawia się jeszcze jeden aspekt – koszty takiego oświetlenia, mam tu na myśli już nie tylko wymiar finansowy, ale też ekologiczny. Elektrownia produkując prąd emituje przy tym wszędzie pojawiający się CO2.

 

oświetlenie zewnętrzne

Oświetlenie zewnętrzne w Montenegro.

 

Biorąc pod uwagę powyższe, w ramach opracowywania metod przeciwdziałania zjawisku zaśmiecania światłem prowadzi się przeróżne badania i przedsięwzięcia łączące działania z zakresu planowania przestrzennego, architektury, architektury krajobrazu, czy projektowania oświetlenia. Takim przykładem jest Porto Montenegro w Republice Czarnogóry – miejscowość oddalona jakieś 70 km na południe (pł-wsch.) od Dubrownika. Przedstawiciele z różnych branż podjęły tam wysiłek by zjednoczyć siły i stworzyć tzw. masterplan świetlny.  Architekt krajobrazu Martin Lane Fox oraz biuro architektoniczne Reardon Smith Architects wraz Light Bureau po analizie układu przestrzennego miejscowości i określeniu funkcji za dnia i w nocy stworzyli założenia mające na celu ochronę środowiska naturalnego przy jednoczesnym uwzględnieniu wymagań właścicieli hoteli, restauracji, sklepów itp. Powstały założenia w jaki sposób mają wyglądać reklamy świetlne, oświetlenie ulic zostało przygotowane w sposób zrównoważony (mniej opraw, inteligentny sposób włączania i wyłączania) oraz spójne rozwiązania iluminacji (podświetlenia) budynków, a także podświetlenie zieleni. Ze względu na gęstą zabudowę hotelową wprowadzono obostrzenia związane z przenikaniem światła sztucznego z pokojów na zewnątrz (by zminimalizować zaśmiecanie światłem). To nie wszystko. Miejscowość Porto Montenegro położona jest w Zatoce Kotorskiej w pięknym widokiem na góry, które wyglądają jak wchodzące do wody. Uznano, że powinna być możliwość podziwiania krajobrazu również nocą, stąd oprawy oświetleniowe mogą być mocowane na odpowiednio różnicowanych wysokościach.Inaczej mówiąc, „przetłumaczono” ukształtowanie terenu na układ sprzętu oświetleniowego idąc z gór do wody wysokość opraw oświetleniowych maleje, maleją też wartości natężenia oświetlenia (ilości światła w luksach), tak by sama linia brzegowa praktycznie nie była już rozświetlona (ochrona ryb i morza przed wpływem światła sztucznego). By zachowwać jednolitą kompozycję, projektancji wybrali rodzinę opraw oświetleniowych, określili typ źródła światła, podali barwę światła, a nawet podali kolor RAL – tak by wszystko komponowało się z architekturą, zastosowanymi materiałami budowlanymi i wykończeniowymi. Jak podano wcześniej, zastosowano również inteligentne oświetlenie, które ma dopasowywać się do potrzeb dnia i nocy. I tak na przykład po godzinie 23 wyłączane jest oświetlenie tuż przy samym morzu, a w innych strefach wgłąb lądu, oświetlenie jest ustawione na minimum lub całkowicie wyłączone po tzw. czasie największej aktywności. W praktyce od północy do świtu oświetlenie jest wyłączone. Oczywiście iluminacja zabytkowych obiektów przechodzi wtedy w tryb oszczędnościowy. Tak samo dzieje się z oświetleniem alei palm na molo.

Przykład Montenegro udowadnia, że stosując interdyscyplinarne podejście do zagadnienia można wdrożyć proekologiczne rozwiązania, bez uszczerbku na turystyczny charakter regionu i przy okazji chronić środowisko naturalne i poprawić widoczność nocnego nieba. Autorom tego projektu przyświacała idea „less is more” (mniej znaczy więcej). W ten sposób ograniczono intensywne oświetlenie sztuczne wydobywając przy tym walory krajobrazu.

Tendencja aranżowania, projektowania oświetlenia zewnętrznego w poszanowaniu dla środowiska naturalnego będzie się umacniać i rozwijać. Warto wziąć pod uwagę powyższe informacje planując zarówno oświetlenie zewnętrzne ogrodu przydomowego jak (co bardzo ważne) terenów zabudowy wielorodzinnej czy terenów stricte publicznych.

_____________________________________

Przygotowano na podstawie materiałów z:
– XXIII Krajowa Konferencja Oświetleniowa Technika Świetlna’2014, Warszawa 20-21 listopad 2014; Masterplan świetlny dla projektu Porto Montenegro jako rozwiązanie minimalizujące negatywne skutki oświetlenia dla środowiska naturalnego; autor: Karolina M. Zielińska – Dąbkowska.

grafika: www.charterworld.com

Wczytaj więcej powiązanych artykułów
Wczytaj więcej Ogród przydomowy

2 komentarze

  1. Dr. Karolina M. Zielinska-Dabkowska

    30 grudnia 2014 przy 12:26

    Szanowny Autorze tekstu,
    Ciesze sie bardzo, ze w Polsce zaczeto poswiecac uwage tematowi zasmiecenia swiatla. Rowniez chcialabym, zeby temat „intellectual property” zostal czesciej poruszany, pracujac dla Firmy Light Bureau w Londynie jako Associate bylam glownym tworca tego Masterplanu swietlnego, nie jest to wspomniane w tekscie.

    Jesli cytuje Pan moj wyklad, bardzo prosilabym, zeby podac informacje o autorze, wystarczy link: https://gda.academia.edu/KarolinaZielinskaDabkowska

    Sugeruje rowniez podanie autora zdjec, bo moze sie okazac, ze bedzie Pan musial zaplacic wysoka kare.

    Pozdrawiam serdecznie,

    Dr. Karolina M. Zielinska-Dabkowska

    Odpowiedz

    • Ania Stachurska

      30 grudnia 2014 przy 12:47

      Witam,
      Nazywam się Krzysztof Stachurski i to ja jestem autorem niniejszego tekstu, co zresztą widnieje tuż nad tytułem tekstu. Natomiast nazwisko Pani jak i źródło grafiki są podane w ostatnim akapicie (przypisach) tekstu. Dziękuję niniejszym za troskę o merytoryczną i formalną poprawność artykułu.
      Z poważaniem autorzy bloga,
      dr inż. Anna Sikora – Stachurska
      mgr inż. Ekspert Polskiego Komitetu Oświetleniowego Krzysztof Stachurski

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Sprawdź też

Czysta woda bez glonów w stawie kąpielowym.

Warunkiem skutecznego uzdatniania wody w stawie kąpielowym jest filtracja. Skuteczne …