O艣wietlenie zewn臋trzne kt贸re szkodzi, czyli jak walczy膰 z za艣miecaniem 艣wiat艂em.

o艣wietlenie zewn臋trzne

Za艣miecanie 艣wiat艂em, czyli nadmierne, sztuczne o艣wietlenie zewn臋trzne w nocy, to coraz wi臋kszy problem mieszka艅c贸w teren贸w zurbanizowanych. Coraz wi臋cej zaczyna si臋 m贸wi膰 o聽jego szkodliwo艣ci i metodach minimalizowania tego zjawiska.

Cho膰 samo poj臋cie jest znane od lat, dopiero teraz pojawiaj膮 si臋 opracowania i badania pokazuj膮ce jak negatywne skutki mo偶e mie膰 nadmierne sztuczne o艣wietlenie w nocy. Ci, kt贸rym zdarzy艂o si臋 startowa膰 i l膮dowa膰 samolotem w godzinach wieczornych mog膮 niemal偶e empirycznie stwierdzi膰, 偶e faktycznie miasta s膮 鈥瀙rze艣wietlone鈥. Roz艣wietlone miasto ju偶 z bardzo daleka jawi si臋 jako zestawienie migocz膮cych punkcik贸w jak w ognisku. Owszem efekt jest bardzo fajny, ale okazuje si臋, 偶e niesie negatywne skutki dla 艣rodowiska naturalnego.

Najnowsze badania wskazuj膮, 偶e o艣wietlenie nocne zaburza funkcjonowanie organizm贸w, naturalnie przystosowanych do ciemno艣ci. Mamy tu na my艣li nie tylko ludzi, ale te偶 ptaki, ryby, niekt贸re ssaki (np. nietoperze)聽i owady, a co ciekawe r贸wnie偶 ro艣liny. 艢wiat艂o sztuczne emituj膮ce r贸偶ne d艂ugo艣ci fal (r贸偶ne organizmy reaguj膮 na r贸偶ne d艂ugo艣ci fal 艣wietlnych) zaburza rytm oko艂odobowy organizm贸w powoduj膮c np. problemy z rozmna偶aniem czy zaburzanie tras i w臋dr贸wek sezonowych itp., co w konsekwencji skutkuje zmniejszeniem si臋 danej populacji, a tak偶e jej wygini臋ciem.

W odniesieniu do ro艣lin – zmienia si臋 kolorystyka li艣ci, a nawet pojawia si臋 przedwczesne ich opadanie.

Co do ludzi to osobny temat, ale chyba wi臋kszo艣ci z nas przeszkadza spanie przy zapalonym 艣wietle 鈥 poza sam膮 niewygod膮 wynikaj膮c膮 z jasnego punktu w zasi臋gu wzroku (mimo zamkni臋tych powiek), pojawiaj膮 si臋 biologiczne zmiany w organizmie np. nie wydziela si臋 melatonina, kt贸ra odpowiada za nasz odpoczynek i regeneracj臋 w trakcie snu. O ile jedna noc w jasnym otoczeniu nie spowoduje istotnych zmian w organizmie, o tyle d艂ugotrwa艂y stan b臋dzie skutkowa艂 os艂abieniem, co w konsekwencji doprowadzi do r贸偶nych zmian chorobowych. Zaleca si臋, by w trakcie snu noc膮 poziom nat臋偶enia o艣wietlenia (ilo艣膰 艣wiat艂a) by艂 nie wy偶szy ni偶 1lx (lux)- mowa oczywi艣cie o ilo艣ci 艣wiat艂a w sypialni. Dla przyk艂adu: o艣wietlenie pochodz膮ce od ksi臋偶yca w pe艂ni to oko艂o 1lx, o艣wietlenie ulicy to oko艂o 10lx (warto艣膰 podana w bardzo du偶ym uproszczeniu), o艣wietlenie parkingu (np. przed sklepem, marketem) to oko艂o 20lx, a o艣wietlenie miejsc pracy w nocy to ju偶 minimum 50lx. Bior膮c pod uwag臋, 偶e te warto艣ci i tak s膮 przekroczone (np. nak艂ada si臋 o艣wietlenie uliczne z o艣wietleniem przenikaj膮cym przez okna), a 艣wiat艂o odbjia si臋 i rozchodzi w r贸偶nych kierunkach 鈥 mamy zdefiniowany problem za艣miecania 艣wiat艂em. 艢wiat艂o nas atakuje!聽Pojawia si臋 jeszcze jeden aspekt 鈥 koszty takiego o艣wietlenia, mam tu na my艣li ju偶 nie tylko wymiar finansowy, ale te偶 ekologiczny. Elektrownia produkuj膮c pr膮d emituje przy tym wsz臋dzie pojawiaj膮cy si臋 CO2.

 

o艣wietlenie zewn臋trzne

O艣wietlenie zewn臋trzne w Montenegro.

 

Bior膮c pod uwag臋 powy偶sze, w ramach opracowywania metod przeciwdzia艂ania zjawisku za艣miecania 艣wiat艂em prowadzi si臋 przer贸偶ne badania i przedsi臋wzi臋cia 艂膮cz膮ce dzia艂ania z zakresu planowania przestrzennego, architektury, architektury krajobrazu, czy projektowania o艣wietlenia. Takim przyk艂adem jest Porto Montenegro w Republice Czarnog贸ry – miejscowo艣膰 oddalona jakie艣 70 km na po艂udnie (p艂-wsch.) od Dubrownika. Przedstawiciele z r贸偶nych bran偶 podj臋艂y tam wysi艂ek by zjednoczy膰 si艂y i stworzy膰 tzw. masterplan 艣wietlny. 聽Architekt krajobrazu Martin Lane Fox oraz biuro architektoniczne Reardon Smith Architects wraz Light Bureau po analizie uk艂adu przestrzennego miejscowo艣ci i okre艣leniu funkcji za dnia i w nocy stworzyli za艂o偶enia maj膮ce na celu ochron臋 艣rodowiska naturalnego przy jednoczesnym uwzgl臋dnieniu wymaga艅 w艂a艣cicieli hoteli, restauracji, sklep贸w itp. Powsta艂y za艂o偶enia w jaki spos贸b maj膮 wygl膮da膰 reklamy 艣wietlne, o艣wietlenie ulic zosta艂o przygotowane w spos贸b zr贸wnowa偶ony (mniej opraw, inteligentny spos贸b w艂膮czania i wy艂膮czania) oraz sp贸jne rozwi膮zania iluminacji (pod艣wietlenia) budynk贸w, a tak偶e pod艣wietlenie zieleni. Ze wzgl臋du na g臋st膮 zabudow臋 hotelow膮 wprowadzono obostrzenia zwi膮zane z przenikaniem 艣wiat艂a sztucznego z pokoj贸w na zewn膮trz (by zminimalizowa膰 za艣miecanie 艣wiat艂em). To nie wszystko. Miejscowo艣膰 Porto Montenegro po艂o偶ona jest w Zatoce Kotorskiej w pi臋knym widokiem na g贸ry, kt贸re wygl膮daj膮 jak wchodz膮ce do wody. Uznano, 偶e powinna by膰 mo偶liwo艣膰 podziwiania krajobrazu r贸wnie偶 noc膮, st膮d oprawy o艣wietleniowe mog膮 by膰 mocowane na odpowiednio r贸偶nicowanych wysoko艣ciach.Inaczej m贸wi膮c, 鈥瀙rzet艂umaczono鈥 ukszta艂towanie terenu na uk艂ad sprz臋tu o艣wietleniowego id膮c z g贸r do wody wysoko艣膰 opraw o艣wietleniowych maleje, malej膮 te偶 warto艣ci nat臋偶enia o艣wietlenia (ilo艣ci 艣wiat艂a w luksach), tak by sama linia brzegowa praktycznie nie by艂a ju偶 roz艣wietlona (ochrona ryb i morza przed wp艂ywem 艣wiat艂a sztucznego). By zachowwa膰 jednolit膮 kompozycj臋, projektancji wybrali rodzin臋 opraw o艣wietleniowych, okre艣lili typ 藕r贸d艂a 艣wiat艂a, podali barw臋 艣wiat艂a, a nawet podali kolor RAL 鈥 tak by wszystko komponowa艂o si臋 z architektur膮, zastosowanymi materia艂ami budowlanymi i wyko艅czeniowymi. Jak podano wcze艣niej, zastosowano r贸wnie偶 inteligentne o艣wietlenie, kt贸re ma dopasowywa膰 si臋 do potrzeb dnia i nocy. I tak na przyk艂ad po godzinie 23 wy艂膮czane jest o艣wietlenie tu偶 przy samym morzu, a w innych strefach wg艂膮b l膮du, o艣wietlenie jest ustawione na minimum lub ca艂kowicie wy艂膮czone po tzw. czasie najwi臋kszej aktywno艣ci. W praktyce od p贸艂nocy do 艣witu o艣wietlenie jest wy艂膮czone. Oczywi艣cie iluminacja zabytkowych obiekt贸w przechodzi wtedy w tryb oszcz臋dno艣ciowy. Tak samo dzieje si臋 z o艣wietleniem alei palm na molo.

Przyk艂ad Montenegro udowadnia, 偶e stosuj膮c interdyscyplinarne podej艣cie do zagadnienia mo偶na wdro偶y膰 proekologiczne rozwi膮zania, bez uszczerbku na turystyczny charakter regionu i przy okazji chroni膰 艣rodowisko naturalne i poprawi膰 widoczno艣膰 nocnego nieba. Autorom tego projektu przy艣wiaca艂a idea 鈥瀕ess is more鈥 (mniej znaczy wi臋cej). W ten spos贸b ograniczono intensywne o艣wietlenie sztuczne wydobywaj膮c przy tym walory krajobrazu.

Tendencja aran偶owania, projektowania o艣wietlenia zewn臋trznego w poszanowaniu dla 艣rodowiska naturalnego b臋dzie si臋 umacnia膰 i rozwija膰. Warto wzi膮膰 pod uwag臋 powy偶sze informacje planuj膮c zar贸wno o艣wietlenie zewn臋trzne ogrodu przydomowego jak (co bardzo wa偶ne) teren贸w zabudowy wielorodzinnej czy teren贸w stricte publicznych.

_____________________________________

Przygotowano na podstawie materia艂贸w z:
– XXIII Krajowa Konferencja O艣wietleniowa Technika 艢wietlna鈥2014, Warszawa 20-21 listopad 2014;聽Masterplan 艣wietlny dla projektu Porto Montenegro jako rozwi膮zanie minimalizuj膮ce negatywne skutki o艣wietlenia dla 艣rodowiska naturalnego;聽autor: Karolina M. Zieli艅ska – D膮bkowska.

grafika: www.charterworld.com

Wczytaj wi臋cej powi膮zanych artyku艂贸w
Wczytaj wi臋cej Ogr贸d przydomowy

2 komentarze

  1. Dr. Karolina M. Zielinska-Dabkowska

    30 grudnia 2014 przy 12:26

    Szanowny Autorze tekstu,
    Ciesze sie bardzo, ze w Polsce zaczeto poswiecac uwage tematowi zasmiecenia swiatla. Rowniez chcialabym, zeby temat „intellectual property” zostal czesciej poruszany, pracujac dla Firmy Light Bureau w Londynie jako Associate bylam glownym tworca tego Masterplanu swietlnego, nie jest to wspomniane w tekscie.

    Jesli cytuje Pan moj wyklad, bardzo prosilabym, zeby podac informacje o autorze, wystarczy link: https://gda.academia.edu/KarolinaZielinskaDabkowska

    Sugeruje rowniez podanie autora zdjec, bo moze sie okazac, ze bedzie Pan musial zaplacic wysoka kare.

    Pozdrawiam serdecznie,

    Dr. Karolina M. Zielinska-Dabkowska

    Odpowiedz

    • Ania Stachurska

      30 grudnia 2014 przy 12:47

      Witam,
      Nazywam si臋 Krzysztof Stachurski i to ja jestem autorem niniejszego tekstu, co zreszt膮 widnieje tu偶 nad tytu艂em tekstu. Natomiast nazwisko Pani jak i 藕r贸d艂o grafiki s膮 podane w ostatnim akapicie (przypisach) tekstu. Dzi臋kuj臋 niniejszym za trosk臋 o merytoryczn膮 i formaln膮 poprawno艣膰 artyku艂u.
      Z powa偶aniem autorzy bloga,
      dr in偶. Anna Sikora – Stachurska
      mgr in偶. Ekspert Polskiego Komitetu O艣wietleniowego Krzysztof Stachurski

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

Sprawd藕 te偶

Bylinowe nasadzenia przyjazne pszczo艂om w zieleni komercyjnej. Tak to si臋 robi!

Trend wprowadzania 鈥瀞to艂贸wek dla zapylaczy鈥 do zieleni publicznej zyskuje popularno艣膰…